Kenan GÜRBÜZ
Yaz sezonunda Bodrum başta olmak üzere pek çok tatil cennetinde sık sık “Buradan denize giremezsin”, “Şezlong kiralamadan plaja giremezsin”, “Burası özel işletme” tartışmaları sürüp gidiyor. Son olarak Muğla’nın Akbük, Datça ve Fethiye Ölüdeniz plajlarında yaşanan sahil erişimi tartışmaları kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı. Bu tartışmalar sürerken Yargıtay’dan gelen değerlendirme, kıyıya erişimi engelleyen kişi ve işletmeler açısından dikkat çeken hukuki sonuçlar doğurabilecek nitelikte oldu.
“ENGELLEME HAPİSLE SONUÇLANABİLİR”
Yargıtay’ın değerlendirmesine göre, Anayasa ve Kıyı Kanunu ile güvence altına alınan kıyılardan vatandaşların serbest şekilde yararlanmasının engellenmesi, olayın özelliklerine göre “kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma” suçunu oluşturabilir.
Bodrum başta olmak üzere Türkiye’nin birçok turizm merkezinde yaz sezonunda sık sık gündeme gelen özel plaj uygulamalarıyla ilgili Yargıtay Ceza Genel Kurulu’ndan emsal niteliğinde bir karar geldi. Karar, kamuya açık kıyılarda vatandaşların denize erişimini engelleyen kişi ve işletmelere yönelik hukuki sürece ilişkin önemli bir içtihat olarak değerlendiriliyor.
“HERKESİN KULLANIM ALANI” VURGUSU
Yargıtay’ın son kararında, Anayasa’nın 43. maddesi ile 3621 sayılı Kıyı Kanunu’na dikkat çekilerek kıyıların devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunduğu, herkesin kıyılardan eşit ve serbest şekilde yararlanma hakkına sahip olduğu vurgulandı. Bu nedenle kamuya açık kıyılara ulaşımın hiçbir kişi ya da işletme tarafından keyfi şekilde engellenemeyeceği ifade edildi.
Bu kapsamda sahile ulaşımı fiilen engelleyen, vatandaşın kamuya açık kıyıya girişini hukuka aykırı şekilde kısıtlayan kişi veya işletmeler hakkında 5 yıla kadar hapis cezası uygulanmasının gündeme gelebileceği belirtiliyor.
Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesine göre, bir kimsenin hukuka aykırı şekilde bir yere gitmesi ya da bir yerde kalması engellenirse, failler hakkında 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası uygulanabiliyor. Suçun cebir, tehdit veya başka nitelikli unsurlarla işlenmesi halinde ise cezanın artırılması da mümkün oluyor.
ÇEŞME’DE YAŞANAN OLAY EMSAL TEŞKİL EDİYOR
2026 yılında gündeme gelen Yargıtay kararı, İzmir Çeşme’de bir plaj işletmesinin şezlong kiralamayan bir vatandaşın kıyıyı kullanmasını engellemesi üzerine verilen mahkûmiyet kararının Yargıtay tarafından onanmasına ilişkindir. Karar, kıyılardan yararlanma hakkı bakımından emsal niteliğinde değerlendirilmektedir.
Kararın özeti şöyle:
“Anayasa’nın 43. maddesi ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince kıyılar devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve herkesin eşit ve serbest kullanımına açıktır.
Plaj işletmeleri, verdikleri şezlong, şemsiye, yeme-içme gibi hizmetler için ücret talep edebilir; ancak sırf kıyıya girmek, havlu sermek veya denize girmek isteyen kişiyi engelleyemez.
Çeşme’deki olayda, vatandaşın kıyıyı kullanması işletme çalışanlarınca engellenmiş ve yerel mahkemenin işetme çalışanları ile ilgi verdiği 1 yıl 8 ay hapis cezası Yargıtay tarafından onanmıştır. Gerekçede, kıyının kamuya açık olduğu ve vatandaşın yararlanma hakkının engellendiği vurgulanmıştır.
Bu içtihadın kıyıya erişimi fiziksel olarak engelleyen fiiller bakımından önemli bir emsal oluşturduğu ve belirli durumlarda Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumluluk doğurabileceği belirtilmektedir.”
BU KARAR PRATİKTE NE ANLAMA GELİYOR?
* Havlunuzu sererek ücretsiz şekilde kıyıyı kullanabilirsiniz.
* Denize girmek için şezlong kiralamaya zorlanamazsınız.
* İşletme, kıyıyı tel, bariyer veya güvenlik görevlisiyle tamamen kapatamaz.
* İşletme yalnızca sunduğu özel hizmetler (şezlong, kabin vb.) için ücret isteyebilir.
TARTIŞMALAR BİTMİYOR
Her yıl milyonlarca turisti ağırlayan Muğla’da plajlara erişim konusu yaz sezonunun en çok tartışılan başlıkları arasında yer alıyor. Uzmanlar, Yargıtay’ın ortaya koyduğu hukuki yaklaşımın özellikle yaz sezonunda Muğla ve turizm bölgelerinde yaşanan plaj krizlerinin azalmasına katkı sağlayabileceğini, kamuya açık sahillerde vatandaşların kıyıya erişim hakkının daha etkin korunmasının önünü açabileceğini ifade ediyor.
patronlardunyasi.com
Sahillerin herkesin ortak kullanımına açık olması gerektiği yıllardır söyleniyor ama uygulamada hâlâ vatandaş mağdur ediliyor. İnsanları denize girmekten alıkoyanlara hapis istemiyle yargılama gündeme gelmesi, bu konuda artık daha ciddi adımlar atılacağının işareti olabilir.